Bazel-gebouw

Vliegend boven Amsterdam, vallen je vier grote objecten op. Naast het Paleis op de Dam, het Stadhuis/Muziektheater, het Rijksmuseum en het Scheepvaarthuis is dat het Bazel-gebouw, vernoemd naar architect K.P.C. de Bazel. N.V. Ned. Aannemingsmaatschappij (Nedam) bouwde dit machtige monument tussen 1919 en 1926 voor de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM), de latere ABN AMRO.

Aan de westzijde van de Vijzelstraat strekt het Bazel-gebouw zich uit van de Herengracht tot de Keizersgracht. Het bouwwerk geldt als het chef d’oeuvre van De Bazel, die hiervoor samenwerkte met A.D.N. van Gendt, huisarchitect van de NHM. Terwijl De Bazel vooral esthetisch dacht, boog Van Gendt zich over de technische aspecten van het ontwerp. Ze hebben een markante creatie neergezet. Waar de belendende grachtenhuizen niet hoger rijken dan vijf bouwlagen telt ‘de Bazel’ er tien, waarvan overigens drie ondergronds. Met honderd meter is het bovendien ongebruikelijk lang; tenslotte moesten hier ruim zeshonderd NHM-medewerkers komen te werken.

Een dragende kolommenconstructie van gewapend beton vormt de basis. Hierdoor konden dakdelen worden weggelaten, wat tot een imposante lichtinval leidde. Het betonskelet is door een omkleding van waalklinkers en graniet aan het gezicht onttrokken, waardoor het gebouw aan de buitenkant ouderwetse dragende muren lijkt te hebben.

Intern heerste de moderniteit. Ventilatieleidingen verborgen in holle vloeren liepen door het hele gebouw. Roosters zogen de vuile lucht weg en voerden verwarmde lucht aan. Elektrisch licht was een andere noviteit, en het kantoorcomplex beschikte zelfs over een systeem voor buizenpost. De buizenpostcentrale op de bovenste verdieping was verbonden met 35 stations.

Universele harmonie Vijf vooruitspringende delen (risalieten) aan de voorgevel temperen de massiviteit van het pand en geven het verticale accenten. De Bazel liet zich hierbij inspireren door de bouwkunst van het oude Assyrië en Egypte, maar gaf er zijn persoonlijke draai aan. Uiteindelijk wilde hij loskomen van tijdgebonden stijlen, en bouwwerken met eeuwigheidswaarde creëren. In de theosofie vond hij zijn muze. Een gebouw moest de totale expressie zijn van wiskundige, universele harmonie. De architect vertaalde zijn ‘goddelijke’ opgave in perfect symmetrische proporties die een tijdgenoot inspireerde tot de lofuiting: Regelmaat, welgekozen verhoudingen, een prachtig evenwicht van lijn en kleuren beheerschen deze tempel, die een kunstwerk is.

Toen het Bazel-gebouw in 1923 zijn hoogste punt bereikte, stak het ver boven de oude grachtenpanden van de Gouden Bocht uit. Veel Amsterdammers schrokken, maar de Schoonheidscommissie oordeelde dat een hoogoprijzend blok aan de Vijzelstraat niet misstond. In 1991 kreeg het de status van rijksmonument. De gemeente Amsterdam kocht het pand om er in 2006, na een grondige renovatie, het gemeentearchief in te huisvesten

Locatie

Amsterdam

Tags
  • Construction

Projectgegevens

Opdrachtgever: Amsterdamse Ballast Maatschappij

Project Fase: Opgeleverd

Bouwtijd: 1919 - 1926